Wat kost een stikstofberekening, en wanneer heeft u er echt één nodig?

Stikstof is voor veel initiatiefnemers het onderdeel waar ze het minst van begrijpen en het meest bang voor zijn. Begrijpelijk, want het is technisch, het verandert vaak, en een verkeerde inschatting kan een vergunning maanden vertragen. Twee vragen krijg ik het vaakst: wanneer heb ik zo'n berekening nodig, en wat kost dat?

Wanneer u een stikstofberekening nodig heeft

Kort gezegd: zodra u gaat bouwen, verbouwen of slopen, en er een stikstofgevoelig natuurgebied (een Natura 2000-gebied) in de buurt ligt.

Bij die werkzaamheden komt stikstof vrij. Machines, transport, soms een aggregaat. Een deel daarvan slaat neer in de omgeving, en als dat een beschermd natuurgebied raakt, moet u laten zien dat de toename aanvaardbaar is. Dat berekent u met AERIUS Calculator, het rekenmodel dat de overheid hiervoor voorschrijft.

Belangrijk om te weten is dat het niet alleen om de gebruiksfase gaat, dus om wat er na de bouw aan verkeer of installaties bij komt, maar ook om de bouwfase zelf. En juist daar zit een misverstand dat veel mensen nog hebben.

De bouwvrijstelling bestaat niet meer

Een tijdlang gold er een bouwvrijstelling: de stikstofuitstoot tijdens de bouw hoefde niet apart te worden beoordeeld. Veel mensen gaan daar nog steeds van uit. Dat klopt niet meer.

In de Porthos-uitspraak van 2 november 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:3159) oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat die bouwvrijstelling in strijd is met het Europese natuurbeschermingsrecht. Sindsdien geldt weer de oude lijn: per project moet u beoordelen of de bouwactiviteiten tot een significante toename van stikstof leiden op een Natura 2000-gebied. Met andere woorden, de bouwfase moet apart worden doorgerekend.

Dit wordt bij BOPA-trajecten regelmatig onderschat. Een plan kan inhoudelijk kloppen, maar alsnog stranden omdat de stikstof in de bouwfase niet of te laat in kaart is gebracht.

En de ondergrens dan?

U heeft misschien gehoord dat er gewerkt wordt aan een rekenkundige ondergrens, een drempel waaronder een kleine uitstoot niet meer hoeft te worden vergund. Dat klopt, maar wees voorzichtig met wat u daarover leest.

Wat dit betekent voor uw plan: ga er voorlopig van uit dat ook een kleine toename relevant kan zijn, en laat het uitrekenen in plaats van het te hopen.

Wat bepaalt de prijs

Een stikstofberekening is geen vast bedrag, en dat komt doordat de hoeveelheid werk per project verschilt. Wat de prijs vooral bepaalt:

Hoe complex de bouw is. Een eenvoudige verbouwing met een paar machines is sneller doorgerekend dan een project met heistelling, grondverzet en veel transportbewegingen. De invoer in AERIUS, de keuze van het materieel en de emissiefactoren, kost de meeste tijd.

Of er ook een gebruiksfase berekend moet worden naast de bouwfase. Bij een functiewijziging speelt dat soms wel, soms niet.

En of er een knelpunt uitkomt. Komt u onder de drempel uit, dan bent u klaar. Komt er een overschrijding uit, dan begint het echte werk: meedenken over oplossingen zoals schoner materieel of intern salderen. Dat is een apart traject.

Voor de meeste reguliere plannen ligt de investering voor zo’n locatiescan tussen de € 200,- en € 500,-. Gaat het om een heel groot project of een complexe herontwikkeling? Dan kan het uiteraard wat duurder uitvallen. Maar dat stemmen we altijd vooraf helder met elkaar af. Geen verrassingen achteraf dus, wel direct de zekerheid die u zoekt.

Het goede nieuws

Stikstof klinkt vaak bedreigender dan het is. Veel kleinere transformaties en verbouwingen komen na een nette berekening gewoon onder de drempel uit, zeker als het materieel slim wordt gekozen. Het probleem is bijna nooit dat het niet kan, maar dat het te laat in beeld komt. Vroeg laten rekenen geeft u rust en een realistische planning.