Wat kost een stikstofberekening, en wanneer heeft u er echt één nodig?

26 jun

5 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 11 uur geleden

Illustratie van een bouwplaats met graafmachine en vrachtwagen naast een Natura 2000-gebied met heide en bos

Stikstof is voor veel initiatiefnemers het onderdeel waar ze het minst van begrijpen en het meest bang voor zijn. Begrijpelijk, want het is technisch, het verandert vaak, en een verkeerde inschatting kan een vergunning maanden vertragen. Twee vragen krijg ik het vaakst: wanneer heb ik zo'n berekening nodig, en wat kost dat?

In het kort

Wat kost het? Voor de meeste reguliere plannen tussen € 200,- en € 500,-.
Wanneer is het nodig? Zodra u bouwt, verbouwt of sloopt en er een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied in de buurt ligt. De bouwfase telt mee.
Welke uitkomst wilt u zien? 0,00 mol per hectare per jaar. Dan is er geen toename en is voor stikstof geen natuurvergunning nodig.
Geldt er al een ondergrens? Nee. Het kabinet wil de rekenkundige ondergrens per 1 juli 2027 invoeren (stand: 10 november 2026).

Wanneer u een stikstofberekening nodig heeft

Kort gezegd: zodra u gaat bouwen, verbouwen of slopen, en er een stikstofgevoelig natuurgebied (een Natura 2000-gebied) in de buurt ligt.

Bij die werkzaamheden komt stikstof vrij. Machines, transport, soms een aggregaat. Een deel daarvan slaat neer in de omgeving, en als dat een beschermd natuurgebied raakt, moet u laten zien dat de toename aanvaardbaar is. Dat berekent u met AERIUS Calculator, het rekenmodel dat de overheid hiervoor voorschrijft.

Formeel hoort de berekening bij de vraag of u een omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig heeft. Dat is een aparte toestemming, naast de vergunning voor het bouwen zelf. Komt de berekening uit op 0,00 mol per hectare per jaar, dan is die natuurvergunning voor stikstof niet nodig. Bij een BOPA gaat de berekening mee in de onderbouwing, zodat de gemeente ziet dat stikstof de uitvoering van uw plan niet in de weg staat.

Belangrijk om te weten is dat het niet alleen om de gebruiksfase gaat, dus om wat er na de bouw aan verkeer of installaties bij komt, maar ook om de bouwfase zelf. En juist daar zit een misverstand dat veel mensen nog hebben.

De bouwvrijstelling bestaat niet meer

Een tijdlang gold er een bouwvrijstelling: de stikstofuitstoot tijdens de bouw hoefde niet apart te worden beoordeeld. Veel mensen gaan daar nog steeds van uit. Dat klopt niet meer.

In de Porthos-uitspraak van 2 november 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:3159) oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat die bouwvrijstelling in strijd is met het Europese natuurbeschermingsrecht. Sindsdien geldt weer de oude lijn: per project moet u beoordelen of de bouwactiviteiten tot een significante toename van stikstof leiden op een Natura 2000-gebied. Met andere woorden, de bouwfase moet apart worden doorgerekend.

Dit wordt bij BOPA-trajecten regelmatig onderschat. Een plan kan inhoudelijk kloppen, maar alsnog stranden omdat de stikstof in de bouwfase niet of te laat in kaart is gebracht.

En de ondergrens dan?

U heeft misschien gehoord dat er gewerkt wordt aan een rekenkundige ondergrens, een drempel waaronder een kleine uitstoot niet meer hoeft te worden vergund. Dat klopt, maar wees voorzichtig met wat u daarover leest.

De ondergrens geldt nu nog niet (stand: 10 november 2026). Op dit moment telt vrijwel elke berekende neerslag mee: de grens ligt bij 0,005 mol per hectare per jaar, en dat ziet u in de uitkomst van AERIUS als 0,00.

Het kabinet heeft op 3 november 2026 aangekondigd dat de rekenkundige ondergrens per 1 juli 2027 ingaat, als aan de voorwaarden is voldaan. Die voorwaarden zijn dat de doelen en het pakket maatregelen definitief zijn vastgesteld, en dat de regels voor de zones rond kwetsbare natuur en de maatregelen die moeten voorkomen dat de neerslag in een gebied toch oploopt, zijn vastgelegd. Hoe hoog de ondergrens wordt, staat niet in die aankondiging. In eerdere plannen ging het om 1 mol per hectare per jaar.

Wat dit betekent voor uw plan: ga er voorlopig van uit dat ook een kleine toename relevant kan zijn, en laat het uitrekenen in plaats van het te hopen.

Wat bepaalt de prijs

Een stikstofberekening is geen vast bedrag, en dat komt doordat de hoeveelheid werk per project verschilt. Wat de prijs vooral bepaalt:

Hoe complex de bouw is. Een eenvoudige verbouwing met een paar machines is sneller doorgerekend dan een project met heistelling, grondverzet en veel transportbewegingen. De invoer in AERIUS, de keuze van het materieel en de emissiefactoren, kost de meeste tijd.

Of er ook een gebruiksfase berekend moet worden naast de bouwfase. Bij een functiewijziging speelt dat soms wel, soms niet.

En of er een knelpunt uitkomt. Komt de berekening uit op 0,00 mol per hectare per jaar, dan bent u klaar. Komt er een toename uit, dan begint het echte werk: meedenken over oplossingen zoals schoner of elektrisch materieel. Intern salderen, het wegstrepen tegen uitstoot die er al was, kan sinds de uitspraken van de Raad van State van 18 december 2024 niet meer zonder natuurvergunning. Dat is een apart traject.

Voor de meeste reguliere plannen ligt de investering voor een stikstofberekening tussen de € 200,- en € 500,-. Gaat het om een heel groot project of een complexe herontwikkeling? Dan kan het uiteraard wat duurder uitvallen. Maar dat stemmen we altijd vooraf helder met elkaar af. Geen verrassingen achteraf dus, wel direct de zekerheid die u zoekt.

Wat levert u aan, en wat krijgt u terug?

Voor de berekening heb ik deze gegevens nodig van u of uw aannemer: de locatie, welk materieel wordt ingezet en hoeveel uur het draait, het aantal vrachtwagens en busjes van en naar de bouwplaats, en hoe lang de bouw duurt. Hoe nauwkeuriger die gegevens, hoe betrouwbaarder de uitkomst.

U krijgt de berekening uit AERIUS Calculator en een korte rapportage met de invoer, de resultaten en de conclusie, klaar om bij uw aanvraag te voegen. Een eenvoudige berekening voor één fase is er binnen twee tot vijf werkdagen.

Let op de versie. AERIUS Calculator wordt regelmatig geactualiseerd. Sinds 6 oktober 2026 mag bij een besluit alleen versie 2026 worden gebruikt. Loopt uw procedure nog, dan kan dat betekenen dat een oudere berekening opnieuw moet.

Het goede nieuws

Stikstof klinkt vaak bedreigender dan het is. Veel kleinere transformaties en verbouwingen komen na een nette berekening gewoon uit op 0,00 mol per hectare per jaar, zeker als het materieel slim wordt gekozen. Het probleem is bijna nooit dat het niet kan, maar dat het te laat in beeld komt. Vroeg laten rekenen geeft u rust en een realistische planning. Wat de rest van een vergunningtraject kost, van leges tot onderbouwing, leest u in Wat kost een BOPA?

Veelgestelde vragen

Heb ik bij een kleine verbouwing ook een stikstofberekening nodig?

Dat kan. Ook bij een kleine verbouwing komt in de bouwfase stikstof vrij. Ligt er een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied in de buurt, dan laat u met een berekening zien dat de uitkomst 0,00 mol per hectare per jaar is. Zonder berekening kunt u dat niet aantonen.

Geldt de rekenkundige ondergrens voor stikstof al?

Nee. Het kabinet heeft op 3 november 2026 aangekondigd dat de ondergrens per 1 juli 2027 ingaat, als aan de voorwaarden is voldaan. Tot die tijd telt vrijwel elke berekende toename mee.

Wat als de uitkomst hoger is dan 0,00 mol per hectare per jaar?

Dan kijkt u eerst of de bouw schoner kan: elektrisch of nieuwer materieel, minder draaiuren of een andere planning. Lukt dat niet, dan volgt aanvullend onderzoek: een ecologische voortoets en zo nodig een passende beoordeling met een aanvraag voor een natuurvergunning. Intern salderen kan sinds 18 december 2024 alleen nog binnen zo’n vergunning.

Moet de berekening opnieuw als er een nieuwe versie van AERIUS is?

Loopt uw procedure nog, dan kan dat nodig zijn. Sinds 6 oktober 2026 mag bij een besluit alleen AERIUS Calculator 2026 worden gebruikt.

Stikstofberekening nodig?

Stuur uw plan in via de pagina stikstofberekening. U krijgt binnen een werkdag een reactie en u weet vooraf wat het kost.

Bronnen