Wat is een OPA? De omgevingsplanactiviteit uitgelegd
Een OPA is een omgevingsplanactiviteit: een activiteit waarvoor het omgevingsplan van de gemeente een omgevingsvergunning eist, of een activiteit die in strijd is met het omgevingsplan. Het begrip komt uit de Omgevingswet en verving op 1 januari 2024 onder meer de bouwvergunning voor het ruimtelijke deel en de afwijking van het bestemmingsplan.
In de praktijk wordt "OPA" vaak gebruikt voor de binnenplanse variant: een plan dat met een vergunning binnen de regels van het omgevingsplan past. Past het plan daar niet in, dan spreekt men van een BOPA, een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Hieronder leest u hoe het zit, hoe de gemeente toetst en wat u moet aanleveren.
De wettelijke definitie
Bijlage A bij de Omgevingswet omschrijft de omgevingsplanactiviteit als een activiteit die bestaat uit:
a. een activiteit waarvoor in het omgevingsplan is bepaald dat het verboden is deze zonder omgevingsvergunning te verrichten en die niet in strijd is met het omgevingsplan;
b. een activiteit waarvoor in het omgevingsplan is bepaald dat het verboden is deze zonder omgevingsvergunning te verrichten en die wel in strijd is met het omgevingsplan;
c. een andere activiteit die in strijd is met het omgevingsplan.
Variant a is de binnenplanse omgevingsplanactiviteit. De varianten b en c zijn samen de buitenplanse omgevingsplanactiviteit, de BOPA. Voor alle drie geldt een vergunningplicht op grond van artikel 5.1, eerste lid, onder a, van de Omgevingswet.
Het omgevingsplan is dus altijd het vertrekpunt. Dat plan bestaat op dit moment uit een nieuw deel, dat de gemeente zelf heeft vastgesteld, en een tijdelijk deel met de oude bestemmingsplannen en de bruidsschat van het Rijk. U vindt alle regels voor uw adres via Regels op de kaart in het Omgevingsloket.
Binnenplans of buitenplans: zo bepaalt u de route
Stel, u wilt een bijgebouw bouwen dat net hoger is dan het omgevingsplan toestaat.
Staat in het omgevingsplan een regel dat het college met een vergunning een hoger bijgebouw mag toestaan, onder voorwaarden? Dan is uw plan een binnenplanse OPA. De gemeente toetst aan die voorwaarden.
Staat zo'n regel er niet, of voldoet u niet aan de voorwaarden? Dan is uw plan een BOPA. De gemeente toetst dan of het plan past bij een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL) en u levert daarvoor een onderbouwing aan, de GoFlo.
Twijfelt u? Lees Heb ik een BOPA of een OPA nodig? of doe de gratis vergunningcheck.
Hoe toetst de gemeente een binnenplanse OPA?
De hoofdregel staat in artikel 8.0a, eerste lid, van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl): de vergunning wordt verleend als de activiteit niet in strijd is met de regels die het omgevingsplan stelt over het verlenen van die vergunning. Dat stelsel werkt in beginsel limitatief-imperatief. Voldoet u aan de voorwaarden in het omgevingsplan, dan moet de gemeente de vergunning verlenen; andere weigeringsgronden mag zij niet aanvoeren.
Op die hoofdregel bestaan twee belangrijke nuances.
1. Oude afwijkingsregels in het tijdelijke deel werken anders. Veel bestemmingsplannen bevatten binnenplanse afwijkingsbevoegdheden, bijvoorbeeld "het college kan afwijken van de maximale goothoogte met 10 procent". Die regels zijn onderdeel van het tijdelijke deel van het omgevingsplan en gelden nu als vergunningplicht voor een OPA (artikel 22.280 van de bruidsschat). Stond in de oude regel dat de vergunning "wordt verleend", dan leest u dat nu als "kan worden verleend" (artikel 22.281 van de bruidsschat). De Raad van State heeft in november 2024 bevestigd dat de gemeente bij zo'n afwijking beleidsruimte houdt en ook moet beoordelen of sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ECLI:NL:RVS:2024:4624). Een binnenplanse OPA op basis van zo'n oude regel vraagt dus toch een ruimtelijke motivering met een ETFAL-component.
2. Een afgewezen binnenplanse OPA "verkleurt" naar een BOPA. Voldoet uw plan niet aan de binnenplanse voorwaarden, dan mag de gemeente de aanvraag niet alleen om die reden weigeren. Zij moet dan nagaan of de vergunning als BOPA kan worden verleend, met het oog op ETFAL. U hoeft daarvoor geen nieuwe aanvraag in te dienen, maar de gemeente kan wel aanvullende gegevens vragen. In de praktijk betekent dat: alsnog een GoFlo.
Hoe toetst de gemeente een BOPA?
Bij een buitenplanse OPA verleent de gemeente de vergunning alleen met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 8.0a, tweede lid, Bkl). Daarbij werken de instructieregels en instructies van provincie en Rijk door als beoordelingsregels (artikel 8.0b Bkl). Wat ETFAL inhoudt en hoe de gemeente die norm invult, leest u in Wat is ETFAL?. Welk document u daarvoor aanlevert, staat in Wat is een GoFlo?.
Welke procedure geldt, en hoe lang duurt het?
Voor een omgevingsplanactiviteit geldt in beginsel de reguliere procedure. De gemeente beslist binnen acht weken na ontvangst van de aanvraag en kan die termijn één keer met maximaal zes weken verlengen (artikel 16.64 Omgevingswet). Dat geldt voor de binnenplanse OPA én voor de BOPA.
De uitgebreide procedure, met een ontwerpbesluit dat zes weken ter inzage ligt, geldt alleen:
in bij algemene maatregel van bestuur aangewezen gevallen, bijvoorbeeld bij een milieueffectrapportage;
op verzoek of met instemming van de aanvrager;
bij een BOPA met aanzienlijke gevolgen voor de fysieke leefomgeving waartegen naar verwachting verschillende belanghebbenden bedenkingen hebben. De gemeente mag dan bij besluit de uitgebreide procedure toepassen, nadat zij u in de gelegenheid heeft gesteld uw zienswijze te geven (artikel 16.65, vierde en vijfde lid, Omgevingswet).
Twee andere stappen kunnen een BOPA langer maken. De gemeenteraad kan gevallen aanwijzen waarvoor hij een bindend advies geeft (artikel 16.15a, onder b, Omgevingswet). En de raad kan gevallen aanwijzen waarin participatie verplicht is voordat u de aanvraag indient (artikel 16.55, zevende lid). Bij elke aanvraag moet u sowieso aangeven of u omwonenden en andere belanghebbenden heeft betrokken en wat daaruit kwam (artikel 7.4 Omgevingsregeling).
Wat moet u aanleveren?
Bij een binnenplanse OPA levert u tekeningen van de bestaande en nieuwe situatie aan, een beschrijving van het huidige en beoogde gebruik en een motivering waaruit blijkt dat u aan de voorwaarden van de afwijkingsregel voldoet. Gaat het om een oude afwijkingsregel uit het tijdelijke deel, dan motiveert u ook waarom het plan past bij een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Dat is een compacter document dan een GoFlo, maar het moet wel kloppen.
Bij een BOPA levert u daarnaast de GoFlo aan, met de toets aan beleid, de omgevingsaspecten en het woon- en leefklimaat. Voor sommige aspecten zijn losse onderzoeken nodig, zoals een akoestisch onderzoek of een bodemonderzoek. Die onderzoeken laat u uitvoeren door een gespecialiseerd bureau; de GoFlo vat de uitkomsten samen.
OPA en BOPA naast elkaar
Toetsingskader. OPA: de beoordelingsregels in het omgevingsplan. BOPA: een evenwichtige toedeling van functies aan locaties, inclusief instructieregels van provincie en Rijk.
Beslisruimte gemeente. OPA: in beginsel verplicht verlenen als aan de voorwaarden is voldaan, behalve bij oude afwijkingsregels uit het tijdelijke deel. BOPA: beleidsruimte.
Onderbouwing. OPA: motivering aan de hand van de voorwaarden. BOPA: GoFlo.
Procedure. Beide regulier, acht plus eventueel zes weken; bij een BOPA kan de uitgebreide procedure, bindend raadsadvies of verplichte participatie erbij komen.
Leges. Een BOPA is bij de meeste gemeenten duurder dan een binnenplanse OPA. De bedragen verschillen sterk per gemeente; zie Wat kost een BOPA?.
Veelgestelde vragen
Is een OPA hetzelfde als een binnenplanse afwijking?
Niet helemaal. Juridisch is de OPA het overkoepelende begrip voor elke activiteit die het omgevingsplan vergunningplichtig maakt of die ermee in strijd is. In het dagelijks spraakgebruik bedoelt men met "OPA" meestal de binnenplanse variant en met "BOPA" de buitenplanse. Een binnenplanse afwijking is dus een vorm van OPA.
Hoe weet ik of mijn plan binnenplans past?
Zoek uw adres op via Regels op de kaart in het Omgevingsloket. U ziet daar de regels uit het nieuwe deel van het omgevingsplan, het oude bestemmingsplan in het tijdelijke deel en de bruidsschat. Let vooral op de afwijkingsregels bij de functie die voor uw perceel geldt. Komt u er niet uit, dan brengt een locatiescan de route in beeld voordat u kosten maakt.
Kan de gemeente een binnenplanse OPA weigeren?
Als uw plan voldoet aan de voorwaarden van een afwijkingsregel in het nieuwe deel van het omgevingsplan, in beginsel niet. Bij een oude afwijkingsregel uit het bestemmingsplan, nu in het tijdelijke deel, heeft de gemeente wel beleidsruimte en toetst zij ook aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Zij moet een weigering goed motiveren.
Wat is er gebeurd met de wijzigingsbevoegdheid en de uitwerkingsplicht?
Wijzigingsplannen en uitwerkingsplannen bestaan niet meer. Een plan dat vroeger via een wijzigingsbevoegdheid of uitwerkingsplicht mogelijk werd gemaakt, loopt nu via een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit. De gemeente toetst dan aan de regels van die bevoegdheid en aan de instructieregels van provincie en Rijk (artikel 22.282 van de bruidsschat).
Hoe lang is een OPA-vergunning geldig?
Een omgevingsvergunning geldt in beginsel voor onbepaalde tijd, tenzij de gemeente er een termijn aan verbindt, bijvoorbeeld bij een tijdelijke activiteit. De gemeente kan de vergunning wel intrekken als u er een jaar lang geen gebruik van maakt, of langer als dat in de vergunning staat (artikel 5.40, tweede lid, Omgevingswet).
Heb ik ook een technische bouwvergunning nodig?
Vaak wel. De Omgevingswet knipt bouwen in twee activiteiten: de omgevingsplanactiviteit (past het ruimtelijk?) en de technische bouwactiviteit (is het bouwwerk veilig en gezond volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving?). Veel bouwwerken zijn technisch vergunningvrij of meldingsplichtig, maar ruimtelijk toch vergunningplichtig, of andersom. Beide sporen staan los van elkaar.
Wilt u weten of uw plan binnenplans kan?
Wij toetsen uw plan aan het omgevingsplan, het tijdelijke deel en de bruidsschat, en schrijven de motivering of GoFlo die de gemeente nodig heeft. Lees meer op de pagina ruimtelijke onderbouwing en motivering OPA of stuur uw plan in voor een vrijblijvende inschatting.
Bronnen
